Sanırım 70’lerin Türkiye’sini tüm gerçekliğiyle ve olanca sadeliğiyle bize aktaran en önemli filmlerden biri diyebiliriz Canım Kardeşim için. Dramatik yapısı, kullanılan anlatım teknikleri, belgesel tadında kimi dış çekimleriyle beraber Türk sineması için yeni bir tarzın da habercisidir. Dönem sinemasına hâkim Klasik Yeşilçam melodramlarının yanında, Arzu Film ekolünün mühim bir parçası olan; Ertem Eğilmez’in elinden çıkmış 1973 yapımı bu film özel bir yere sahiptir. Hikâye, İzmir’in varoşlarında yaşayan son derece çaresiz ve türlü zorluklarla boğuşan yoksul insanların, tam manasıyla hayatta kalabilme mücadelesini anlatır. Murat, babası ve kardeşi Kahraman’la beraber güç bela yaşama tutunmaya çalışmaktadır. Ancak babasının ölümü ve ardından kardeşinin kan kanseri olduğunu öğrenmesiyle birlikte her şey daha da zorlaşır. Bu süreçte Murat, can dostu Halit’le beraber kardeşinin tüm sorumluluğunu üstlenir. Öte yandan Kahraman’ın en büyük hayali, evlerinde bir televizyonlarının olmasıdır. Tabii ki sayılı günleri kalan kardeşini mutlu edebilmek için Murat ve dostu Halit her şeyi göze alarak zorlu bir mücadelenin içine girerler; ancak beş parasızdırlar ve tıpkı bugünkü gibi düzen acımasızdır!

Film adeta düzene yenik düşenlerin, bir türlü tutunamayanların acıklı ama gerçek anlatısıdır. Tüm karakterler ve hikâyeleri, öylesine yerli yerindedir ki ve 85 dakikada öylesine hakikatli işlenir ki; film izleyicide sarsıcı, rahatsız edici bir etki bırakır. Tabii kimilerince bu etki, fakir edebiyatına dayalı klasik bir duygu sömürüsü olarak algılansa da son derece kışkırtıcıdır ve hedefini bulur. Sokaklar, helâlar, dumanı tüten sıkış tepiş gecekondular, o puslu hava, etrafı çevreleyen çöp manzaraları, hep melodramlarda rastladığımız başarılı göz operasyonlarının icra edildiği ve Hülya Koçyiğit’in salınarak koştuğu boş koridorlara mukabil ağzına kadar dolu, leş gibi hastaneler ve daha nice görüntünün hepsi 70’lerin Türkiye’sinin bir panoramasıdır. Öyle ki, ölen babalarının cenazesini kaldırabilmek için eşeklerini satarlar hem de sucuk olacağını bile bile. Zira her şey satılıktır! Kan mesela; filmdeki çok vurucu konuların belki de en başında gelir. Ayrıca acı bir gerçek olduğu, fikrini aldığım dönemin insanları ve ebeveynlerim tarafından da teyit edilmiştir.

Evet, Murat’la Halil gidip kanlarını satarlar; Kahraman’a güzel bir ziyafet çekmek, yeni kıyafetler alıp onu gezdirebilmek için sadece.

Metin Akpınar’ın canlandırdığı Kancı Mehmet karakteri burada sistemin fütursuzca sektörleÅŸtirdiÄŸi bu kan alış veriÅŸinin basit bir parçasıdır sadece. Evet, kan tüccarıdır ama tam da olması gerektiÄŸi gibi iÅŸte düzenin adamıdır o kadar. Civardaki tek televizyonun sahibi, varoÅŸların daha az kaybedeni, çarpık düzenin Kancı Mehmet’i. Ancak bir anteni alabilmiÅŸ bizimkilere söylediÄŸi “lan oÄŸlum, aletsiz anteni gıçınıza mı sokcaanız” repliÄŸi ise küçük burjuva olmanın bir gereÄŸi olarak ilk ağızdan dillendirilir ve iÅŸine gelen bu adaletsizliÄŸe övgü niteliÄŸi taşır. Her ÅŸey satılıktır! Kemal Sunal’ın canlandırdığı saf, Almanya yolcusuna satılan sidik bile. Çaresizlikten ortaya çıkan türlü üçkâğıtlar; yoksulu yoksula kırdırtan altta kalanın canı çıksın pratiÄŸi; kurtuluÅŸu gurbette arayan, alamanya yolcusu bir nesil; pahalı restoranların aç seyircileri; seks işçisi bir anne; seri üretime geçmiÅŸ erotik film-dergi sektörü; git gide çok katmanlı bir hale bürünen toplumun, göstermelik ve dar çevrede geliÅŸen modernleÅŸmesinin, altında yatan derin yoksulluk vb. göndermeler filmin ana konusuna çok iyi adapte edilmiÅŸ yan unsurlar olarak görünürler. Canım KardeÅŸim filmini baÅŸarılı kılan etkenlerden biri de yan rollerde dahi Adile NaÅŸit, Kemal Sunal, Ä°hsan Yüce, Metin Akpınar, Renan FosforoÄŸlu gibi Türk sinemasının oldukça önemli oyuncularının görev almasıdır. Hatta pek göze batmayan figürasyonun bile ne kadar özenle ve ciddiyetle seçildiÄŸi aÅŸikârdır. Hele ki Türkçenin yazıldığı gibi konuÅŸulduÄŸu, abartılı mı abartılı oyunculukların meziyet sayıldığı, müsamere tadındaki günümüz dizi ve filmlerini izlerken aradaki farkı daha iyi anlayabiliyoruz. Hem o dönemdeki sinemasal duruÅŸu, hem de topluma ve sisteme bakışıyla, bir film ancak bu kadar mesaj kaygısı taşıyabilir. Ve hala geçerliliÄŸini koruyan kaygılarıyla ancak bu kadar güncelliÄŸini koruyabilir.

Filmin ulusal bir festival tarafından da ödüllendirilen, harikulade müziği Cahit Oben’e

aittir. Bence sağladığı duygu yoğunlu açısından ve anlatımı olağanüstü şekilde destekleyişiyle, sinema için yapılmış en iyi çalışmalardan bir tanesidir. Canım Kardeşim yayınlandığı dönemde maalesef gişede pek bir başarı elde edememiştir. 70-75 yılları arasında fırtına gibi esen Damat Ferit tiplemesiyle Tarık Akan ve Arzu Film ekolünün esaslı yönetmeni Ertem Eğilmez, bu tarzdan uzak durmak suretiyle yollarına devam etmişlerdir. Ancak ne olursa olsun geçen zaman içinde film, hak ettiği yere gelmiş ve arşivlik bir başyapıta dönüşmüştür. Canım Kardeşim, sıradan, gösterişsiz tıpkı bizim gibi sade vatandaşların hikayesidir. Hayata bir şekilde tutunmaya çalışan ve yukarılara yükselmek bir kenara daha da batmamak için çırpınan; “bu da mı gol değil hâkim bey?” bile diyemeyenlerin gerçek hikayesidir. Ve son olarak Kahraman çocuk, hepimizin canım kardeşi değil midir?

KÃœNYE

• Yönetmen: Ertem EÄŸilmez
• Senaryo: Sadık Åžendil
• Müzik: Cahit Oben
• Görüntü Yönetmeni: ErdoÄŸan Engin
• Yapım yılı: 1973
• Gösterim tarihi: 01.03.1973

OYUNCULAR

• - Tarık Akan ( murat )
• - Halit Akçatepe ( Halit )
• - Kahraman Kıral ( kahraman)
• - Metin Akpınar ( kancı Mehmet )
• - Adile NaÅŸit ( öğretmen )
• - Kemal Sunal ( yolcu )
• - Sıtkı Akçatepe ( musta )
• - Ali Yağız ( doktor)
• - Renan FosforoÄŸlu ( lokanta sahibi )
• - Ahmet Turgutlu ( kasap )
• - Kamer Baba ( Ziya efendi )
  
• - Ä°hsan Yüce ( tuvaletteki adam )

ÖDÜLLER

• 5. adana altın koza film ÅŸenliÄŸi, 1973 - ErdoÄŸan Engin - en iyi görüntü yönetmeni
• 5. adana altın koza film ÅŸenliÄŸi, 1973 - Ertem EÄŸilmez - en iyi yönetmen
• 5. adana altın koza film ÅŸenliÄŸi, 1973 - Cahit Oben - en iyi müzik
• 5. adana altın koza film ÅŸenliÄŸi, 1973 - en iyi 2. film

Online Ä°zle

Kaynak: Sinepil