Kültür ve Turizm Bakanlığı Telif Halkları ve Sinema Genel Müdürlüğü ArÅŸivi, YeÅŸilçam’dan günümüze Türk filmleri, hayatın her alanından belgeseller ve Türkiye’de çıkmış tüm müzik kasetleriyle, film ve müzikteki geliÅŸime tanıklık ediyor.

Yaklaşık 6 bin 700 sinema filmine sahip arÅŸivden, dünyanın dört köşesindeki festivallere, 8 dilde alt yazılı filmler gönderilirken, raflar, bir yandan Atatürk’ün hatıralarını koruyor, diÄŸer yandan müzik yapımlarının tapusunu saklıyor.

Son yıllarda tekrar atağa kalkan Türk sinemasında, yeni filmler yurt dışında ödüllere doymazken, Yeşilçam döneminin klasik filmleri sinema perdelerinde olmasa bile televizyonda hala seyirci buluyor. Tüm bu filmlerin kayıtları da Kültür ve Turizm Bakanlığının AKM binasının altındaki arşivinde toplanıyor.

6 BÄ°N 700 SÄ°NEMA FÄ°LMÄ° ARŞİVDE…

Telif Hakları ve Sinema Genel Müdürü Abdurrahman Çelik’in verdiÄŸi bilgiye göre, bakanlığın arÅŸivinde, bugüne kadar kayıt-tescil iÅŸlemine tutulmuÅŸ yaklaşık 6 bin 700 civarında 35 mm sinema filmi bulunuyor. Bunun yanında, yaklaşık 20 bin civarında CD, 22 bin-25 bin civarında da kaset formatında müzik yapımları da arÅŸivde yerini alıyor.

ArÅŸivin en eski filmi, Memduh Ãœn’ün 1960 yapımı “Kırık Çanaklar”ı. Ayrıca, Metin Erksan’ın 1962′de çektiÄŸi “Yılanların Öcü”, Halit RefiÄŸ’in 1964 yılında filme aldığı “Gurbet KuÅŸları”, 1966 yapımı “Ah Güzel Ä°stanbul”, 1967 yapımı “Kızılırmak Karakoyun”, Nuri Ergün’ün yönettiÄŸi Ayhan Işık ve Ferda Alkor’un oynadığı 1968 yapımı “Erikler Çiçek Açtı” da bozulmadan arÅŸivde duruyor.

Orijinal afiÅŸi Milli Kütüphane’de bulunan Atıf Yılmaz’ın “Selvi Boylum Al Yazmalım” filmiyle, yine ünlü yönetmenin, Müjde Ar’ın usta oyunculuÄŸunu sergilediÄŸi “Ah Belinda” ve “Asiye Nasıl Kurtulur” ile 2005′te çektiÄŸi “EÄŸreti Gelin” de arÅŸivde, gelecek yıllara da uzanmak için saklanıyor.

YILDA 350 FÄ°LM DÃœNYAYI DOLAÅžIYOR

ArÅŸivdeki filmler, sadece raflarda kalmayıp, dünyayı dolaşıyor, Türk sinemasını 40′ı aÅŸkın ülkeye tanıtıyor.
Telif Hakları ve Sinema Genel Müdürü Çelik, yurt dışındaki festivaller, özel gösterimler veya büyükelçiliklerin etkinliklerine, filmlerin genellikle bu arşivden gönderildiğini söyledi.

Arşivde, yılda yaklaşık 350 civarında film sirkülasyonu olduğunu belirten Çelik, bu yılın ilk altı ayında da Türk filmlerinin yaklaşık 40 ülkeyi gezdiğini dile getirdi.

Çelik, “Bazen festivaller çakışınca, filmleri o ülkeden diÄŸer ülkeye, Türkiye’ye gelmeden transfer ediyoruz. Buraya gelmeden 8-10 ülkeyi gezmiÅŸ filmler var. Buranın trafiÄŸi o yönden çok yoÄŸun” dedi.

FÄ°LMLERE 8 DÄ°LDE ALT YAZI…

Yurt dışına gösterime giden filmlere Ä°ngilizce, Fransızca, Ä°talyanca, Almanca, Ä°spanyolca, Rusça, Japonca ve Arapça alt yazı yazdırılıyor, pozitif kopyaları gönderildiÄŸi için orijinalinin kaybolma riski bulunmuyor. En çok dilde alt yazısı olan film ise Sırrı Süreyya Önder ve Muharrem Gülmez imzalı “Beynelmilel”… ÇeÅŸitli festivallerdeki ödüllerin yanı sıra 14. Altın Koza Film Festivali’nden 6 ödülle ayrılan filmin, Ä°ngilizce, Fransızca, Almanca, Rusça, Arapça ve Ä°spanyolca olmak üzere 6 dilde alt yazılı kopyaları yurt dışındaki gösterimleri için bakanlık arÅŸivinde bekliyor.

Ayrıca, Barış Pirhasan’ın “Ademin Trenleri”, Biket Ä°lhan’ın “Mavi Gözlü Dev”, Ömer Kızıltan’ın “Takva” ve DerviÅŸ Zaim’in “Cenneti Beklerken” adlı filmlerin 4 dilde, Abdullah OÄŸuz imzalı “Mutluluk” ile Memduh Ãœn’ün çektiÄŸi “Zıkkımın Kökü” adlı filmin de 3 dilde alt yazısı var.

ÖDÜLLÜ FİLMLERE ARAPÇA VE JAPONCA ALT YAZI..

Öte yandan, Ömer Kavur’un “KarşılaÅŸma”, Ezel Akay’ın “Nerdesin Firuze” ile “Hacivat Karagöz Neden Öldürüldü?”, Yavuz Turgul’un “Gönül Yarası”, ÇaÄŸan Irmak’ın “Babam ve OÄŸlum”, Barış Pirhasan’ın “Ademin Trenleri”, Ömer Kızıltan’ın “Takva” adlı filmlerinin Arapça; “Melekler Evi”, “Güle Güle”, “Dar Alanda Kısa PaÅŸlaÅŸmalar”, “Oyunbozan”, “Propaganda”, “Yazgı”, “Komser Åžekspir” ve “YeÅŸil Işık” adlı yapıtların Japonca alt yazılı kopyaları arÅŸivde bulunuyor.

Türk sineması klasiklerinin bazılarının da festivaller için yabancı dilde alt yazılı versiyonları arÅŸivde… “Selvi Boylum Al Yazmalım”ın Ä°ngilizce ve Rusça, “Kırık Bir AÅŸk Hikayesi”nin Ä°ngilizce ve Fransızca ve “Züğürt AÄŸa”nın Ä°ngilizce, Almanca, Fransızca ve Ä°spanyolca alt yazılı kopyaları yabancı sinemaseverlerin karşısına çıkmayı bekliyor.

YÖNETMENLERİN BİBLİYOGRAFİSİ BURADA..

ArÅŸiv, aynı zamanda ünlü yönetmenlerin, rejisörlük serüveninin sergisi gibi…Türk sinemasının authorlerinden Ömer Kavur’un, “Körebe”, “Anayurt Oteli”, “Gece YolculuÄŸu” ve “Akrebin YolculuÄŸu”, Halit ReliÄŸ’in “Teyzem”, “Kurtar Beni”, Yavuz Turgul’un “Gölge Oyunu”, Åžerif Gören’in “Derman”, Tunç BaÅŸaran’ın “Piyano Piyano Bacaksız”, Osman Sınav’ın “Hünkar ve Düş”, Ferzan Özpetek’in “Hamam” ve “Harem Suare” gibi filmleri, arÅŸivin raflarında yönetmenlerinin bibliyografisini sunar gibi sıralanıyor.

Ayrıca, Ömer Lütfi Akad’ın “Vesikalı Yarim”, DerviÅŸ Zaim’in “Filler ve Çimen” ile “Çamur”, Zeki Demirkubuz’un “Masumiyet”, “İtiraf” ve “Bekleme Odası”, YeÅŸim UstaoÄŸlu’nun “Bulutları Beklerken”, Erden Kıral’ın “Yolda”, ÇaÄŸan Irmak’ın “Babam ve OÄŸlum” ve Yüksel Aksu’nun “Dondurmam Gaymak” gibi yönetmenlik hünerlerini gösterdikleri filmleri de arÅŸivde bulmak mümkün. Ancak, Yılmaz Güney’in filmlerinden hiçbirinin arÅŸivlerde bulunmadığı belirtildi.

TÃœRKÄ°YE TARÄ°HÄ° DE BELGESELLERLE BURADA…

ArÅŸivlerdeki belgeseller ise bir anlamda Türkiye tarihini sunuyor. CumhurbaÅŸkanları Celal Bayar, Cevdet Sunay ile eski BaÅŸbakanlar Adnan Menderes, Süleyman Demirel, Necmettin Erbakan ve Bülent Ecevit’in gezilerinden, Aziz Nesin, Abidin Dino, YaÅŸar Kemal ve Suna Kan gibi sanatçı ve yazarların hayatına, depremlerden, baÅŸta Ä°stanbul olmak üzere çeÅŸitli il ve bölgelerin geliÅŸimine kadar, arÅŸivde Türkiye’nin ve hayatın her alanından belgeseller var.
Hatta arÅŸivdeki, 1968-71 öğrenci hareketleri ile Kıbrıs‘la ilgili 1963-1974 yıllarına ait görüntüler, o dönem yaÅŸananları gözler önüne seriyor.

ArÅŸiv, Atatürk’ün hatıralarını da saklıyor. Belgeseller arasında, Atatürk dönemindeki Cumhuriyet Bayramı törenleri, milli mücadele yıllarında Atatürk ve silah arkadaÅŸları ile ulu önderin vefatından sonra naaşının Anıtkabir’e getiriliÅŸi gibi görüntüler hala korunuyor.

Ayrıca, 1920 yapımı “Atatürk Filmleri” ile Abidin Dino’nun 1933 yılında çektiÄŸi “Türkiye’nin Kalbi Ankara” belgeselinde, ulu önderin unutulmaz görüntüleri, gelecek nesillere de gösterilecek ÅŸekilde muhafaza ediliyor.

1920 YILINDAKİ ATATÜRK GÖRÜNTÜLERİ BOZULMAMIŞ

Telif Hakları ve Sinema Genel Müdürü Çelik, bantların arşivlenmesinin dikkat gerektirdiğini, bantların bozulmaması için belli dönemlerde kutu ve kasalarının değiştirildiğini söyledi.

1920′li yıllara ait Atatürk’le ilgili 35 mm’lik filmi gösteren Çelik, “Herhangi bir bozulma söz konusu deÄŸil” dedi.
Çelik, arşivdeki doğal koşulların da çok elverişli ortam yarattığını dile getirerek, şunları kaydetti:“Buranın ısı ve nem durumu ideal şartlarda ve bantların, kasetlerin bozulmasını engelliyor. Çünkü, bu materyaller için en tehlikeli şey ısı ve nem değişimi.Ayrıca, yangın söndürme sisteminde su yerine gaz kullanılan sistem var. Mevcut arşivin tavan kısmının tamamı sensörlerle donatılmış. En ufak yangın alarmı olduğu zaman kapılar kapalı da olsa bu sistem otomatik devreye giriyor ve söndürüyor.”

MÃœZİĞİN TAPUSU DA BURADA…

ArÅŸivdeki müzik eserleri hakkında da bilgi veren Çelik, kayıt tescilin müzikte zorunlu olduÄŸunu, bu nedenle Türkiye’de çıkan tüm müzik eserlerinin arÅŸivde bulunduÄŸunu söyledi.

Çelik, “Bu eserlerin içerik dökümü de mevcut. Kayıt-tescil belgesi dediğimiz şey tapu niteliğinde. Satın alma, devretmede işlemlerini yine genel müdürlüğümüz yapıyor” diye konuştu.

Arşivin iki bölümden oluştuğunu belirten Çelik, “Bir kayıt tescil edilmiş eserlerin arşivlenmesi var. Bir de bugüne kadar belgesel projelerin ve sinema filmleri ile Basın Yayın Enformasyon Genel Müdürlüğü, TRT gibi birimlerden devredilmiş olan belgesel niteliğindeki arşivler söz konusu. Biz hem sinema filmlerini hem de müzik eserlerini kayıt-tescil ediyoruz. Dolayısıyla, arşivde 1983 yılından bugüne kadar çıkan bütün müzik eserleri ve Türk filmlerinin kopyası bulunuyor” dedi.

Çelik, arşivin, müzik ve sinema eserleriyle ilgili yasal problemlerde mahkemelere delil olarak sunulması amacıyla oluşturulduğunu ve kayıt-tescilin sanatçıyı koruduğunu bildirdi.

“GİZLİ SAKLI BELGE YOK”

ArÅŸivdeki eserlerin resmi belge niteliÄŸinde olduÄŸunu dile getiren Çelik, ÅŸu bilgileri verdi: “Burada gizli saklı belge yok. AraÅŸtırmacılara ve yayın kuruluÅŸlarına açık. Buradaki eski belgesel veya son dönemde bakanlığın yaptırdığı veya desteklediÄŸi belgeseller, hepsi kamuoyuna açık.Türkiye’deki özellikle bölgesel ve yerel televizyonların belgesel açığının yüzde 60-70′ine yakınını bizim birimimiz karşılıyor. Birçok ildeki yerel televizyon kanalları bize müracaat etmek suretiyle, elimizdeki belgesel arÅŸivinden faydalanabiliyorlar.”

ArÅŸivdeki filmlerin ise yapımcısının izniyle çıkarılabileceÄŸini ifade eden Çelik, Türkiye’de gösterime giren yabancı filmlerin de sadece kayıt-tescil için alınmış kopyaları bulunduÄŸunu kaydetti.

ARŞİV, DİJİTAL ORTAMA AKTARILIYOR

Çelik, arşivin teknolojiye uygun olarak dijital ortama aktarılmaya başladığını da anlattı. Güncel belgesellerin tamamının aktarımının yapıldığını, son birkaç yıldır alınan filmlerin de dijital kopyalarının sisteme otomatik yüklendiğini ifade eden Çelik, “Eski filmler de güncellendikçe ya da yurt dışında bir festivale gittikçe dijital ortama aktarılıyor. Bakanlığın elinde ciddi veri tabanı oluşuyor” dedi.