Irak Kürdistan Federe Bölgesi’nde düzenlenen Kürt Kısa Filmleri Festivali’nde bir araya gelen sanatçılar Kürt sinemasının çocukluk dönemi yaÅŸadığına dikkat çekerek, Kürt kültürünün geliÅŸiminde sinemaya büyük rol düştüğüne vurgu yaptı.
Devamını Oku… »
İlk Dönem
§ Kaçar hanedanından Muzafereddin Şah 1900 yılında gittiği Fransa’da sarayın ekkasbaşısı Mirza İbrahimhan ile gördüğü sinematograftan çok etkilenir. Sinema aletlerini ve onları kullanması için Mirza İbrahimhan’ı Tahran’a getirir. Muzafereddin Şah’ın ölümüne kadar sarayın ilk kameramanı görevini yapar.
Devamını Oku… »
1971 Nisan’ında Havana’da toplanan ilk eÄŸitim ve kültür kongresinde, delegeler, Kuzey Amerika’nın egemenliÄŸi sırasında Küba’nın kültürünün yok edilmesini kamuoyuna açıklamak için şöyle bir bildiri yayınladılar:
Devamını Oku… »
1930′lu yılların başından itibaren Çin sineması, “dev bir çaÄŸ”a girdi. Bu dönemde daha önceleri asıl ilgilerini operaya yönelten solcu sanatçılar da sinemayla ilgilenmeye baÅŸladı. Yeni konular bulmakta zorluk çeken sinema ÅŸirketleri de solcu sanatçılarla iÅŸbirliÄŸi yapmayı, izleyicilerin dikkatini çeken aktif bir deneme olarak görüyordu. 1932 yılında Xia Yan, Qian Xintun ve Zheng Boqi dahil bir grup edebiyatçı, Ming Xin Film Åžirketi’ne girdi. Ertesi yıl Ming Xin Åžirketi, ilk grup “solcu filmi” ortaya koydu. Bunlardan “Çılgın Akım” filmi, ilk “solcu film” olarak nitelendirilirken, günümüzde hâlâ gösterimde olan “Ä°lkbahardaki Ä°pekböceÄŸi” de bu türdeki filmlerin olgunlaÅŸmasını simgeledi.
Devamını Oku… »
Genç Ä°sviçre (özellikle Roman) Sineması’nın ortaya çıkışı 1964 dolaylarındadır. 1924′te doÄŸmuÅŸ Ä°sviçre sineması, Ä°kinci Dünya Savaşı’na kadar yılda bir ya da iki uzun metraj üretmiÅŸti. Karışıklık sırasında ülkenin kendini tecrit etmesi yılda on filme kadar ulaÅŸmış olan (özellikle Ä°sviçre’nin Almanca konuÅŸulan kesiminde) üretimin geliÅŸmesine yaramıştı.
Devamını Oku… »
Son 15 yılın anti-Hollywood başkaldırısı bir ilk girişimle, genel bir tekrar biçimiyle önce gelir, belki de kendini duyurur: İtalyan Yeni Gerçekliği.
KuÅŸkusuz, karakterize edilmiÅŸ diÄŸer okullar, ondan önce, uyuÅŸturucu sinemanın oyunlarını ve hükümlerini bırakan politik bir estetik, bir yöntem önerdiler: Altın çağını yaÅŸayan Sovyet sineması, 1922-1932 arasında Alman işçi sineması ve otuzlu yılların Ä°ngiliz belgeci okulu ya da Fransız Halk Cephesi’nin ÅŸairane gerçekçiliÄŸi gibi daha az yetkin diÄŸerleri.
Devamını Oku… »
1900lü yıllarda Fransa, Rusya, Ä°sveç, Norveç, Çekoslovakya ve Polonya ile tek tük Ä°ngiltere ve Amerika’da görülen bu akım gerçek anlamda kendini tüm sanatlardaki geliÅŸmesiyle kendini Almanya«da göstermiÅŸtir. Devamını Oku… »
Sinema ve Televizyon Terimleri Sözlüğü Deneysel Film için “Sinemada alışılmışın dışında yenilikler deneyen film çeÅŸiti ” tanımını veriyor. (Özön, 1981:78) Kantz ise Deneysel Sinemayı açıklarken özgün ve gelenekselden ayrı çalışmalar yapan kiÅŸileri kapsar demektedir.
Sabri Kaliç ise Deneysel Sinema adlı yapıtında her yenilik getirmiÅŸ film Deneysel filmdir diye açıklar. Deneysel Sinema hakkında tanımlar birebir yapılanı açıklamaya yeterli olmadığı gibi; bu çalışmaları da adlandırırken bir karışıklık söz konusudur. Kaliç Deneysel Sinemayı adlandırmak için; underground (yeraltı) sinema, Avant Garde (öncü) Sinema, Independent (Bağımsız) Sinema ve Expeirimental (Deneysel) Sinema gibi terimler kullanılmaktadır. Deneysel filmleri tanımlamanın en iyi yolu onların “Tanım kabul etmez “oldukları gerçeÄŸini görmektedir.
Deneysel film çekimlerinden örnekler
TONY CONRAD (Flicker / Kırpışma, 1966)
ANDY WARHOL (Sleep / Uyku, 1963)
LOUÄ°S DELLUC (Fievre)
LOUİS BUNUEL (Un chien andolou /Endülüs köpeği)
VİKİNG EGGELİNG (Diagrol symphanien /Çapraz Senfoni)
Yeni Sinema akımı 1960larda Brezilyada yayılmaya baÅŸladı. Amacı yabancı etkilerden uzak olarak kendi film kültürlerini oluÅŸturmaktı. NELSON PEREÄ°RA DOS SANTOS, GLAUBER ROCHA VE RUY GUERRA gibi yönetmenlerin bayrak taşıyıcılığını yaptığı “Yeni Sinema” akımı kendi ülkelerindeki ve dünyadaki sinema izleyicilerine, toplumsal adaletsizliÄŸin egemen olduÄŸu bir ülkenin gerçeklerini, bazen bir belgeselin gerçekliÄŸiyle bazen de Brezilya kültürünün izlerini taşıyan simgeleri kullanarak gözler önüne sermektedir. Yeni Sinema elemanları yaptıkları filmlerde, anlatımdaki özgürlükleri ve yapımdaki bağımsızlıkları açısından örnek gösterebilecek bir akımdır. 1967 sonrasında dünyadaki geliÅŸmeler siyasal, sosyal ve ekonomik alandaki bunalımlar Yeni Sinemacılara büyük bir darbe vurdu. Toplumsal içerikli konulardan uzaklaşılarak renkli karnaval ve eÄŸlence havalarına iliÅŸik konular yer aldı yeni filmlerde. Açlığın, tutkunun ve ÅŸiddetin sineması olan Yeni Sinema böylelikle yeni bir boyut kazandı ve gerçek amacından uzaklaÅŸtı.
Bu akımın temsilcileri
GLAUBER ROCHA (TERRA EM TRANSE /Kendinden geçmiş ülke)
ANTONİA DES MORTES (Borrauanto /Fırtına)
RUY GUERRA (Os café jestes /Arzu plajı)
1956da LİNDSAY ANDERSON, KAREL REİSZ ve TONY RİCHARDSON tarafından yönlendirilen, Anderson ve Reisz«ineditörü oldukları SEQUENCE dergisinde düşüncelerini yayımladıkları İngiliz belge hareketidir. Politik atmosfere de yansıyan bu akım yeni solun başlamasıyla ticari İngiliz sinemasını da etkilemiştir. Çalışan sınıfın problemleri ve sosyal içerikli konularıyla İngiliz Sinema Enstitüsü (BFIY) tarafından destek gören bu akımın yönetmenleri ilk yapıtları olarak belgesellerle başarı kazanmıştır. Ardından konulu filmlere geçilmiştir.
Akımı temsil eden başlıca yönetmenler ve filmleri
LÄ°NDSAY ANDERSON (This Sporting life
TONY RICHARDSON (Angry young men /Öfkeli gençler)
KAREL REİSZ (Saturday nigth and Sunday morning / Sevişme Günleri)
1950 sonrasının Fransa’sında ortaya çıkmış bir sinema akımıdır. Fransız Yeni Dalga akımı 2. Dünya savaşı sonrası varolan Fransız film yapım kurumuna karşı tepki olarak doÄŸmuÅŸtur. “Ä°lk olarak kiÅŸilerin filmleri, aynı bir romancının kitap yazması veya bestecinin bir müzik parçasını yaratması gibi yorumlamaları gerektiÄŸine inanmışlardır.” Ä°kinci olarak klasik HOLLYWOOD film yapımından farklı olarak yeni bir sinema dilinin bulunması gerektiÄŸine inanmışlardır.
SavaÅŸ sonrası sarsıntıları aza indirgemek için hükümet destekli filmlerin yapımı CNC’nin (Contre National Cinematographie) 1946 Ekiminde kurulması, yabancı ortak yapımlı filmlerin yapımı (SavaÅŸ bitti, Çılgın Pierrot, Ve Tanrı Kadını yarattı.) Fransız sinemasını yeniden canlandırdı. Bu geliÅŸmelerin etkisi ile 1960ların baÅŸlarında Fransız Yeni Dalga film endüstrisinin kalbi ve ruhu haline geldi. Bu akımın yönetmenleri esinlenmelerini olaÄŸanüstü bir Paris kurumu olan SÄ°NEMATEK FRANSA Ôda buldukları sinema tarihinden aldılar.
Yeni Dalga yönetmenleri HOLLYWOOD«un yüzeyselliÄŸinden kaçmışlardır. Roberto Rossellini’yi örnek alarak Paris«in sokaklarına çıkmışlardır. Sokaklarda doÄŸal ışıklar kullanmışlardır. “Yeni dalga yönetmenleri sonsuz kurgulama olanakları, kamera çalışması, ses ve mizansenle oynamayı sevmiÅŸlerdir. Aynı zamanda sevilen filmlerden alıntılar yapılmıştır. Yeni Dalga klasik HOLLYWOOD öykülemesinden farklı bir stilde hikayeler yaratır. Öyküleyici sahneler birbirini anlamlı bir biçimde izlemez. Seyirci hiçbir zaman ne olacağını bilemez. Komik bir sahne bir cinayetle tamamlanabilir. Kurgulama can alıcıdır. Yeni Dalga filmleri çok az net kapanışa ererler, sadece biterler. Tipik yeni dalga öykülemesinde kiÅŸi ile toplum arasında çok az iliÅŸki olduÄŸu gibi karakterler hiçbir aile ya da politika bağı olmayan öğrencilerdir.”(Biryıldız, 90-91)
Bu akımı temsil eden belli başlı yönetmenler
ALAİN RESNAİS (Nuit et Marienbad/Geçen yıl Marienbad)
FRANÇOİS TRUFFAUT (400 darbe)
JEAN LOC GODARD
1945 sonrası Ä°talya«da doÄŸmuÅŸ olan bu akımda sinema yeni bir boyut kazanmış, JEAN RENOÄ°R’la birlikte “ŞİİRSEL REALÄ°ZM” tarzını benimseyen filmler yapılmaya baÅŸlanıyor. Akıma göre “Genel erkek ve kadına yönelmelidir. Gerçek hayat oluÅŸumlarında kapıların dışında çekimler yapılmalı; adeta bir belgeselle aynı tarzda olmalıdır.” (Biryıldız, 66)
Yeni Gerçekçi yönetmenler kamerayı sokaÄŸa taşıyarak anti-stüdyo görüşünü oluÅŸturdular. HOLLYWOOD ışıklandırmasını göz ardı ederek yerleÅŸim yerinde doÄŸal ışığı kullandılar. Melodramlar bir kenara bırakılarak savaÅŸtan sonra zarar görmüş ülkelerin sokaklarına yöneldiler.Kamera ile en iyi ÅŸekilde eldeki anın gerçeÄŸini yakalamaya çalışırlarken aktör ve aktrisler de “DOÄžAÇLAMA” yolunu seçtiler. “ÇERÇEVELEME VE KAMERA HAREKETÄ°” 1930lara doÄŸru yerini esnek ve serbest kamera hareketlerine bıraktı.
YerleÅŸimdeki doÄŸal sesleri kayıt etmek imkansız olduÄŸundan diyalog, müzik ve sesler sonradan ekleniyordu. Öykü bırakılarak hayatın acı tecrübesine yakınlık kural haline geldi. Hikaye örgüsü olmaksızın bir olay olduÄŸu gibi görüntüleniyordu. Fakirlik, iÅŸsizlik, savaÅŸ sonrası ekonomik kaos ve belirsizlik filmlerin baÅŸlıca öğeleriydi. Filmlerde son yoktu ve gelecek belirsizdi. Ä°talya’nın o günkü tarihsel koÅŸulları nedeniyle insanların içine düştükleri trajedi ve boÅŸluk filmlerde yaratılan boÅŸluÄŸun getirdiÄŸi acı ve belirsizliÄŸe yansıtılmıştır.
Bu akımın belli başlı yönetmen ve filmleri
LUCHİNO VİSCONTİ (The Postman always rings twice /Postacı kapıyı iki kere çalar.)(Terra Trema /Yer sarsılıyor.)(Rocco ei Suoi Fratelli /Rocco kardeşler)
ROBERTO ROSSELLİNİ (Roma açık şehir)(Hemşeri)(Germania anna Zero /Almanya sıfır yılı)
VİTTORİA DE SİCA (Sciuscia /Boyacı ya da Kaldırım Çocukları)(Ladri Biciclette /Bisiklet Hırsızları)
Åžairane Gerçekçilik Fransa’da doÄŸmuÅŸ ve en çok ilgiyi de bu ülkede toplamış bir akımdır. Akım “ŞİİRSELLÄ°K” ve “GERÇEKÇİLÄ°K” olmak üzere iki dinamik üzerine temellendirilebilinir.
“Akımın ÅŸiirselliÄŸi; seçilen mekanlarda ve film karakterlerinin davranışlarında yatmaktadır. Islak caddeler, sisli limanlar ve kır kahveleri mekan olarak seçilmekle beraber, film karakterlerini, asker kaçakları, umutsuz katiller ve yaptığı evlilikten mutlu olmamış kadınlar oluÅŸturmaktadır. Filmlere marazi bir ruh hali hakimdir. Genellikle yasak ya da imkansız aÅŸklar anlatılmaktadır.
Akımın “GERÇEKÇİLÄ°K” yönünü ise karakterlerin karşılarına çıkan yaÅŸamın katılığın simgesi olarak görülen POLÄ°S ve GANSTERLER«in varlığıdır.” (Onaran, 1986:138) Akımın ortaya çıkmasında JEAN VÄ°GO, MERCEL L«HERBIER ve JULIEN DUVIVIER gibi yönetmenler etkilidir.
Akımı temsil eden belli başlı filmler
HAL VE GÄ°DÄ°Åž SIFIR (JEAN VÄ°GO)
GEÇİP GİDEN ÇATANA (JEAN VİGO)
Sinema ilk yıllarda renksiz ve sessiz olarak karşımıza çıktı. Kısa zamanda seyirciye kendini sevdirdi. Daha sonra renk ve ses unsuru da eklenince seyircisi arttı. Ä°lk yıllarda Avrupa ve Avrupalı yönetmenleri barındıran Amerika etkisinde kaldı. Avrupa’dan yeni dünyaya gelen yönetmenler sinemanın yeni akımlarını da oluÅŸturdular. Daha sonraki yıllarda sinemanın klasik filmleri ortaya çıktı. Bu filmler sinemanın tanımına uyuyordu.
Daha sonra teknolojinin ilerlemesi ve bilgisayarın sinemaya girmesiyle yapay efektler oluşturulmaya başlandı. Bilgisayar kullanımı bazı çekilmesi zor planları veya hatalı çekilen planları düzenlemek için kullanılıyordu. Fakat daha sonraları yönetmenin hayal dünyasına göre sinemanın şekillenmesine neden oldu. Masum bir cromakey bile çok değişik amaçlarla kullanılmaya başlandı.
İşte bu noktada bazı yönetmenler artık sinemanın gerçekten uzaklaştığına, seyirciyi de gerçekten uzaklaştırdığına dikkat çekmek için Dogma Akımını başlattı. Sinemanın efektler, müzikler, dekorlar, yapma ışıklar ve gerekli gereksiz kamera hareketlerinden yapaylaştırıldığını, sentetik ve duygusuz hale getirildiğini ileri sürerek müziksiz, efektsiz, elde sallanan titrek kameralarla çekim yapılan filmler çıktı dogma akımından. Bir fikir barındırıyordu ve ifadeyi farklı ve daha sahici olma iddiasındaki bir perspektiften vermeye çalışıyordu.
Dogma Akımını oluÅŸturan ve destekleyen yönetmenler de Avrupa’dan çıktı. Daha sonra bu akım kabul gören yönetmenler tarafından uygulandı.
Ä°talyan Yeni GerçekçiliÄŸi II.Dünya Savaşı sonrasında Ä°talya’da ortaya çıkmış bir sinema akımıdır. (Ä°talyanca:Neorealismo, Ä°ngilizce:Italian Neorealism). Bu akım kabaca 1944 ila 1952 yılları arasında etkili oldu. Genelde kabul gören kanıya göre akımı baÅŸlatan film Roberto Rossellini’nin 1945′te çektiÄŸi Roma, Açık Åžehir (Roma, Città Aperta) iken akımın son filmi de Vittorio De Sica’nın 1952 tarihli Umberto D.’sidir. Kimilerine göre Federico Fellini’nin 1954 tarihli filmi Sonsuz Sokaklar (La Strada) da bu akıma dahil edilir.
Ä°ran Yeni Dalgası veya Ä°ranlı Yeni Dalga (Ä°ngilizce: Iranian New Wave), Ä°ran sinemasındaki bir akımın adıdır. 1969′da Dariush Mehrjui’nin GÄv (Ä°nek) adlı filmiyle baÅŸlayan akım, Mesud Kimiai’nin Gheysar ve Nasser Taqvai’nin Calm in Front of Others filmleriyle devam etti. Akım, yeni kültürel, dinamik ve entelektüel deÄŸerler ortaya koydu. Ä°ranlı sinema seyircisi de daha titiz hale geldi ve akımı geliÅŸmesi ve baÅŸarılı olması yönünde teÅŸvik etti. 3-4 yıl içinde 40-50 civarında kayda deÄŸer film çekildi ve Ä°ran Yeni Dalgası kurulmuÅŸ ve kendisini kabul ettirmiÅŸ oldu.
Yeni Dalga (Fransızca: la Nouvelle Vague) 1950 sonları ve 1960′larda, kısmen Ä°talyan Yeni Gerçekçilik akımından etkilenen bir grup Fransız film yapımcısı için eleÅŸtirmenler tarafından kullanılan bir terimdir. Yeni Dalga hiçbir zaman örgütlü bir hareket haline gelmemiÅŸtir, buna karşın Yeni Dalga akımını benimseyen film yapımcıları kendilerinden emin bir biçimde klasik film formunu reddetmeleri ve tabuları yıkma cesaretleriyle bilinirler. Bu akım yönetmenlerinin birçoÄŸu dönemin çehresini deÄŸiÅŸtiren toplumsal ve siyasi deÄŸiÅŸimlere filmlerinde yer vermiÅŸ; kurgu, görsel biçim ve sinematografik anlatımlarındaki farklılıklarla muhafazakar paradigmadan kesin bir kopuÅŸ sergilemiÅŸlerdir.
Bu akımın baÅŸlıca öncüleri arasında yer alan François Truffaut, Jean-Luc Godard, Éric Rohmer, Claude Chabrol ve Jacques Rivette Fransa’nın ünlü sinema dergisi Cahiers du cinéma’ya film eleÅŸtirileri yazarak sinemaya baÅŸlamışlardır. Grubun kurucularından olan sinema kuramcısı André Bazin Yeni Dalga hareketini etkileyen baÅŸlıca kaynaklardan biri olmuÅŸtur.
Kinoglaz Manifestosu Sine-göz olarak da bilinen sinema kuramıdır.
Devamını Oku… »
Dogma 95 1995te danimarkalı yönetmenler Lars von Trier, Thomas Vinterberg, Kristian Levring, ve Søren Kragh-Jacobsen tarafından başlatırmış avantgarde film yapım akımıdır. Bu akım bazen Dogme 95 Collective veya the Dogme Brethren olarak da bilinir.
Deneysel film ne anlatısal kurmaca ne de kurmaca dışı şeklinde organize edilmemiş filmdir. Film araştırmacıları deneysel veya avant-garde (öncü) filmi kurmaca film, belgesel film ve tartışılır biçimde canlandırma ile beraber film yapımının temel biçimlerinden biri sayarlar.
Ä°sminden de anlaşılacağı gibi deneysel film mutlaka olmasa da sıklıkla seyircinin sinemada normalde bulunmayacak belirli performanslara veya sunum türlerine tepkisini dener. Böyle filmler genellikle avant-garde’dır ve isteyerek veya istemeyerek seyirciyi ÅŸoke eder veya ÅŸaşırtır. Tüm sinema içinde diÄŸer görsel sanatlara ve onların avant-garde’larına en yakın olma eÄŸilimi deneysel sinemadadır.